Shakespeare theater

De magie van het Globe theater

Wanneer we het hebben over Shakespeare theater, denken velen meteen aan het beroemde Globe theater. Dit was de thuishaven van de toneelstukken van de grote bard. Het was een revolutionaire plek voor zijn tijd. Vergeet de strakke regels van koninklijke hoven; dit was theater voor het volk. Iedereen kwam hier: van de armste dagloner tot de rijkste edelman.

Leven in het publiek

Het publiek was een essentieel onderdeel van de ervaring. Je stond dicht op het podium als je een ‘groundling’ was. Deze mensen betaalden slechts één cent voor hun plek, staand in de open lucht. Ze waren luid, ze praatten mee, ze gooiden soms zelfs fruit als ze het niet eens waren met een acteur. Dit was interactief theater zoals we dat nu nauwelijks kennen. Het contrast met de zitplaatsen op de galerijen was groot, maar de gedeelde beleving van de Elizabethaanse toneelkunst bond iedereen.

Jouw ervaring als toeschouwer bepaalde mede de sfeer. De acteurs speelden niet alleen voor de tekst; ze speelden voor de reactie van de menigte. Dit vereiste een enorme improvisatiekracht en directe communicatie van de spelers.

Toneelbouw en de illusie van setting

Hoe zag zo’n podium eruit? Het was verrassend eenvoudig. De architectuur van het originele Globe theater was slim ontworpen. Er was weinig tot geen decor in de moderne zin van het woord. Dit is iets wat veel mensen zich verbazen over bij het bestuderen van Shakespeare opvoeringen.

De setting werd gecreëerd door:

• De taal zelf: de dichterlijke beschrijvingen van de acteurs schilderden de scènes in jouw hoofd.

• Kleine rekwisieten: een kroon voor koningschap, een zwaard voor gevaar.

• De positie op het podium: een deur kon ‘het kasteel’ zijn, de bovenste verdieping diende vaak als balkon voor Romeo en Julia.

Deze minimalistische aanpak dwong je, de toeschouwer, om je fantasie te gebruiken. Je moest meewerken aan het verhaal. Dit principe van ‘suggestie in plaats van realisme’ is cruciaal om de essentie van Shakespeare’s toneelstukken te begrijpen.

VIDEO: Hamlet van het Shakespearetheater te Diever 2011

De rol van het licht

Omdat de theaters grotendeels open waren, speelde het natuurlijke licht een enorme rol. Alle voorstellingen vonden overdag plaats. Dit gaf een unieke sfeer. Wanneer Romeo bijvoorbeeld in de nachtscene staat, creëerde de schemering een natuurlijke overgang. Dit is een belangrijk verschil met de moderne theaterzalen die we gewend zijn, waar licht volledig door technici gestuurd wordt.

Acteurs en rollen in het Shakespeare tijdperk

Een fascinerend aspect van het theater uit de tijd van Shakespeare is de samenstelling van de gezelschappen. Vrouwelijke rollen werden niet gespeeld door vrouwen, want vrouwen hadden simpelweg geen plek op het podium in die tijd. Jonge jongens, vaak nog in de puberteit, namen de rollen van Julia, Lady Macbeth of andere vrouwelijke personages op zich.

Denk eens na over de complexiteit die dit aan het acteren toevoegde. De jongen moest niet alleen de tekst beheersen, maar ook de nuances van een vrouwelijk personage overbrengen op een publiek dat dit als normaal accepteerde. Dit vereiste uitzonderlijk talent en een ander soort acceptatie vanuit het publiek dan wij nu kennen.

De invloed van de meester zelf

De toneelstukken werden vaak geschreven met specifieke acteurs in gedachten. Men vermoedt dat Shakespeare zelf ook een rol speelde, waarschijnlijk kleine bijrollen. Hij kende zijn acteurs, hun stemmen, hun sterke punten. Dit maakte de Shakespeare repertoire zo levendig. Hij schreef voor de stemmen die hij kende, wat resulteerde in de muzikaliteit en ritmiek die zijn taal zo bijzonder maakt. Deze aanpak is vergelijkbaar met de nauwgezette aandacht voor akoestiek die men had bij de bouw van oude amfitheaters, zoals te zien is in het theater van Epidaurus.

Als je de sonnetten en de beroemde monologen hoort, merk je die muzikaliteit direct op. Het ritme is er, de klemtoon valt precies goed. Dit is geen toeval; dit is meesterlijk vakmanschap, direct toegepast op het podium.

Shakespeare in de moderne tijd

Vandaag de dag blijft het klassieke Engelse theater relevant. Maar hoe vertalen we die rauwe, open energie van het Globe theater naar onze hedendaagse zalen? Regisseurs worstelen voortdurend met deze vraag, een uitdaging die ook bij het theater van Epidaurus geldt.

Sommige moderne regisseurs kiezen voor de directe aanpak: ze bouwen replica’s van het Globe, of gebruiken daglicht en minimale kostuums. Ze willen de afstand tussen acteur en toeschouwer verkleinen. Ze proberen de passie van de originele Shakespeare voorstellingen te vangen.

Anderen plaatsen Hamlet in een moderne kantooromgeving of laten de Romeinse soldaten in strakke, moderne uniformen verschijnen. Deze benadering toont aan dat de thema’s – liefde, verraad, macht – tijdloos zijn. Het gaat niet om de kleding; het gaat om de menselijke aard die Shakespeare zo perfect blootlegde.

Must-reads

Maak je reis door het onderwerp Shakespeare theater compleet met deze links.

• Shakespeare Theatre Company – Washington, DC

Jouw eigen Shakespeare ervaring

Wat Shakespeare zo blijvend maakt, is dat het jouw verhaal vertelt. Of je nu kijkt naar een opvoering in een schouwburg met volledige decors, of een amateurgezelschap in een park, de emoties resoneren. Je herkent de jaloezie van Othello, de besluiteloosheid van Hamlet. Het theater nodigt jou uit om die menselijke strijd van dichtbij te zien.

Het is een uitnodiging om de schoonheid van de taal te ervaren, zelfs als je niet elk woord meteen begrijpt. Het ritme draagt je mee. Het is alsof je een lange, rijke conversatie met de slimste geest uit de geschiedenis voert.

Veelgestelde vragen over Shakespeare theater

Wat was het verschil tussen het Globe theater en een modern theater?

Het grootste verschil ligt in de structuur: het Globe theater was open aan de bovenzijde, had geen gordijn om de scènes te scheiden, en het publiek stond dicht op het podium. De voorstellingen vonden overdag plaats.

Waarom worden de rollen van vrouwen gespeeld door mannen?

In de tijd van Shakespeare mochten vrouwen niet acteren op het toneel. Jonge jongens namen deze rollen tijdelijk op zich totdat hun stem brak.

Hoe zorgt men ervoor dat de teksten begrijpelijk blijven?

Moderne regisseurs gebruiken vaak moderne vertalingen, of ze kiezen voor een setting die de thema’s herkenbaar maakt voor het huidige publiek, naast het benadrukken van de natuurlijke muzikaliteit van de originele tekst.

Was Shakespeare theater alleen voor de rijken?

Nee, juist niet. Het was een mix. De goedkoopste plekken waren voor het gewone volk dat midden in de actie stond. De rijkere mensen zaten op de galerijen.